Ikje: “Onze vriend belt de importeur met een vraag over zijn nieuwe auto. Hij wordt hardnekkig met je en jij aangesproken, terwijl hij zelf koppig blijft vousvoyeren. Als alles is afgehandeld, vraagt hij waarom hij als zeventigjarige zo stelselmatig wordt getutoyeerd. ‘Dat ligt aan uw auto. Bij Audi en Volkswagen moeten we u zeggen. Bij Seat en Skoda mag dat niet.’ Beleefdheid is kennelijk geen kwestie van opvoeding of leeftijd, maar van het juiste marktsegment.”
Zeggen we ‘u’ of ‘jij’? Wanneer kan je tutoyeren en wanneer gebruik je het meer beleefde ‘u’? Het is in Nederland vaak even zoeken naar de juiste aanspreekvorm. Het lijkt erop dat ze in onderstaand voorbeeld bij de importeur gewoon van het hele gedoe af wilden zijn. Ze creëerden één regel. Het moge duidelijk zijn dat dit niet het juiste resultaat oplevert.
De redenen voor ‘jij’ of ‘u’ zijn nou eenmaal complex en er is geen simpele uitweg. Uit onderzoek blijkt dat er drie factoren zijn die de keuze bepalen: solidariteit, formaliteit en status.
Solidariteit komt voort uit een gevoel van gelijkheid. In de Nederlandse cultuur is gelijkheid een erg belangrijke waarde en zegt men daarom graag je en jij. In die zin creëert ‘u’ te veel afstand.
Bij formaliteit gaat het over het karakter van een specifieke situatie. Want gelijkheid mag dan een hoge waarde zijn, de gemiddelde Nederlander is ook erg gesteld op zijn individuele mening, en dan is een zekere afstand en formaliteit helemaal zo gek nog niet. Het creëert ruimte om elkaar direct de waarheid te zeggen zonder in conflict te komen. Zo zeggen Tweede Kamerleden tijdens het debat u tegen elkaar. Buiten het debat om gaat de solidariteit weer opspelen en wordt er onderling veelal getutoyeerd.
Het kan zelfs zo zijn dat er tijdens een gesprek van vorm gewisseld wordt. Aan een praattafel op televisie wordt een minister veelal met jij aangesproken als het over persoonlijke of andersoortige onderwerpen gaat. Komt het onderwerp ter sprake waarvoor de persoon in de rol van minister bevraagd wordt, dan wisselt de tafelhost naar ‘u’.
Tenminste, dit geldt bijvoorbeeld voor de jonge minister Breukelmans. Is de minister een stuk ouder, dan heb je kans dat er continu ‘u’ gezegd wordt, onafhankelijk van het onderwerp. Want bij leeftijd komt de derde factor in beeld: status. Status gaat zowel over leeftijd als over maatschappelijke positie. En al is de hiërarchie in Nederland niet heel hoog, in vergelijking met veel andere landen, toch is een zekere status op basis van leeftijd of positie wel degelijk aanwezig.
In onderstaand voorbeeld gaat het hier mis. Men baseert status enkel op economische draagkracht, onafhankelijk van leeftijd. Dat levert een idiote situatie op, of, laten we zeggen: niet passend binnen de Nederlandse context.
Tenslotte, voor een heel kort uitstapje naar Duitsland, waar ‘Sie’ vaak gebruikt wordt, en natuurlijk de Fransen, die ervoor gezorgd hebben dat ook in het Nederlands de woorden tu- en vousvoyeren opgenomen zijn. Kort door de bocht maar met een kern van waarheid: in Duitsland is met name de formaliteit belangrijker (dan in Nederland) en in Frankrijk is het zowel formaliteit als ook status, macht en positie.
– Ilse Ganzeboom. Tutoyeren. ikje, NRC, 19-1-2026 – Marten van der Meuken. Jij of u: wanneer gebruik je wat? Neerlandistiek, juli 2017. – Vermaas, H. Veranderingen in de Nederlandse aanspreekvormen. Praagse Perspectieven 2, 2004.
https://www.devonkadvies.nl/wp-content/uploads/2026/03/ikje-1.jpg387558Alette Vonkhttps://www.devonkadvies.nl/wp-content/uploads/2018/05/De-Vonk.pngAlette Vonk2026-01-20 23:41:282026-01-20 23:41:28U of jij?
NRC 19-1-2026
Together we are one
Ikje: “Onze vriend belt de importeur met een vraag over zijn nieuwe auto. Hij wordt hardnekkig met je en jij aangesproken, terwijl hij zelf koppig blijft vousvoyeren. Als alles is afgehandeld, vraagt hij waarom hij als zeventigjarige zo stelselmatig wordt getutoyeerd. ‘Dat ligt aan uw auto. Bij Audi en Volkswagen moeten we u zeggen. Bij Seat en Skoda mag dat niet.’ Beleefdheid is kennelijk geen kwestie van opvoeding of leeftijd, maar van het juiste marktsegment.”
Zeggen we ‘u’ of ‘jij’? Wanneer kan je tutoyeren en wanneer gebruik je het meer beleefde ‘u’? Het is in Nederland vaak even zoeken naar de juiste aanspreekvorm. Het lijkt erop dat ze in onderstaand voorbeeld bij de importeur gewoon van het hele gedoe af wilden zijn. Ze creëerden één regel. Het moge duidelijk zijn dat dit niet het juiste resultaat oplevert.De redenen voor ‘jij’ of ‘u’ zijn nou eenmaal complex en er is geen simpele uitweg. Uit onderzoek blijkt dat er drie factoren zijn die de keuze bepalen: solidariteit, formaliteit en status.
Solidariteit komt voort uit een gevoel van gelijkheid. In de Nederlandse cultuur is gelijkheid een erg belangrijke waarde en zegt men daarom graag je en jij. In die zin creëert ‘u’ te veel afstand.
Bij formaliteit gaat het over het karakter van een specifieke situatie. Want gelijkheid mag dan een hoge waarde zijn, de gemiddelde Nederlander is ook erg gesteld op zijn individuele mening, en dan is een zekere afstand en formaliteit helemaal zo gek nog niet. Het creëert ruimte om elkaar direct de waarheid te zeggen zonder in conflict te komen. Zo zeggen Tweede Kamerleden tijdens het debat u tegen elkaar. Buiten het debat om gaat de solidariteit weer opspelen en wordt er onderling veelal getutoyeerd.